2021 Vol. 18, No. 3(37)

Козловский  А.Л., Здоровец М.В.

КАЛЬЦИЙ ТИТАНАТЫ НЕГІЗІНДЕГІ ФЕРРОЭЛЕКТРИКТЕРДЕГІ ФАЗАЛЫҚ ТҮРЛЕНУЛЕРДІ ЗЕРТТЕУ.

DOI 10.31489/2021No3/5-10

жүктеу

Аннотация

Бұл жұмыстың мақсаты – кальций титанаты негізіндегі ферроэлектриктердегі фазалық түрленулердің кинетикасын зерттеу. Бұл зерттеудің өзектілігі микроэлектроникада, фотокатализде және энергетикада қолдану мүмкіндігі бар күрделі фазалық құрамды ферроэлектриктерді алудың жаңа әдістерін бағалауда жатыр. Талдаудың негізгі әдістері ретінде расторлық электрондық микроскопия мен рентгендік дифракция әдістері қолданылды. Морфологиялық ерекшеліктерді талдау түйіршіктердің өлшемдерінің өзгерістерін ғана емес, олардың геометриясындағы өзгерістердің кинетикасын орнатуға мүмкіндік берді. Фазалық түрленулерді зерттеу барысында, босаңдату температурасына байланысты тәуелділіктің келесі түрі анықталды: TiO2 – anatase/CaTi2O4 → TiO2– anatase /CaTi2O4/CaTiO3 → CaTiO3/TiO2 – rutile. Сонымен бірге, 1000 °С температурада CaTiO3 типті перовскит тәрізді құрылымы және жоғары дәрежелі құрылымдық реттілігі бар (92%-дан астам) керамиканың тұрақты құрылымы түзіледі.


Stary O., Суржиков А.П., Малышев А.В., Лысенко Е.Н., Шевелева Е.А.

ФЕРРИТТЕРДІҢ ПРЕСС ҰНТАҚТАРЫН ҚАЛЫПҚА КЕЛТІРУШІ ҚЫЗДЫРУДЫҢ РАДИАЦИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ТЕРМИЯЛЫҚ ҚАҚТАУ КЕЗІНДЕГІ ТЫҒЫЗДАУҒА ӘСЕРІ.

DOI 10.31489/2021No3/11-14

жүктеу

Аннотация

Радиациялық-термиялық және термиялық қақтау кезінде литий-титан феррит үлгілерінің сызықтық шөгуі зерттелген. Престеу алдында ұнтақтардың бір бөлігі 1273, 1373 және 1473 К температураларда 2 сағат бойы термиялық қыздыруға ұшырады. Ұнтақтарды күйдіргеннен кейін ферриттердің шөгу кинетикасының өзгеруі ақауларды күйдіру есебінен ұнтақтардың термиялық қозуы туралы классикалық ойларға сәйкес келетіні анықталды. Мұндай ақаулар тегістеу кезінде ұнтақ дәндерінде пайда болды. Алынған мәліметтерді талдау ұнтақты ферритінің қақтаудың радиациялық және термиялық белсендірудің ең ықтимал моделін ұсынуға мүмкіндік берді. Тепе-теңсіз ақаулардың релаксациясының радиациялық тежеу моделі алынған.


Юров В.М., Гончаренко В.И., Олешко В.С., Sha Minggong .

КӨМІРТЕКТІ МАТЕРИАЛДАР БЕТІНІҢ АНИЗОТРОПИЯСЫ

DOI 10.31489/2021No3/15-24

жүктеу

Аннотация

Жұмыста жетілген монокристалдардың беттік қабатының моделі қолданылады және көміртегі материалдарының наноөлшемді облысында өтетін физикалық процестердегі беттік энергияның рөлі анықталды. Олардың ішінде гауһар, графит, карбин және фуллерендер зерттелген. Кубтық симметриялы алмастың беттік қабатының қалыңдығы 8,2 нм құрайды және наноқұрылым болып табылады. Синтезделген наноалмаздың орташа өлшемі ~ 8 нм реттілікке ие. (100), (110) және (111) алмас жазықтарына есептеген σhkl мәні экспериментпен және басқа есептеулермен жақсы үйлеседі.  а осі бойындағы графиттің беттік қабатының қалыңдығы R(I)a = 8.0 нм-ге тең, сонымен қатар наноқұрылым болып табылады. Бірақ с осі бойында қабаттың қалыңдығы шамамен 1,5 нм құрайды, ал моноқабаттар саны тек 2-ге тең. Бұл с осінде графитті графенге айналдырып, моноқабат құруға болады. Графиттің а және с жазықтықтары бойынша есептеген σhkl мәні сәйкесінше 25957 және 5515 мДж/м2 құрайды. Карбиндер sp -будандастырылған көміртек атомдарынан тұратын полимерлі полиинді немесе кумулен тізбегі болып табылады. Егер карбиннің беттік қабатының қалыңдығы с осі бойымен бір өлшемді тізбекке созылған деп есептесек, онда α-карбин үшін бұл тізбектің ұзындығы 200 нм-ге дейін құрайды. Фуллерендердің беттік қабатының қалыңдығы таза металдардың беттік қабатының қалыңдығынан едәуір асып түседі. С84 және С96 фуллерендердің беттік қабатының қалыңдығы Глейтер бойынша наноқұрылымдарға тән 100 нм-ден асады. Фуллерендердің σhkl беттік энергиясы көміртегі атомдарының саны С36 → С96 артқан сайын жоғарылайды. Ол (111) → (100) → (110) қатарларында да өзгереді.


Тілебаев Қ.Б., Құрманбаева Г.А.

УЛЬТРА ДИСПЕРСТІ ҰНТАҚ НЕГІЗІНДЕГІ ПОЛИТЕТРАФТОРЭТИЛЕНДІ МОДИФИКАЦИЯЛАУ

DOI 10.31489/2021No3/25-29

жүктеу

Аннотация

Бұл жұмыста политрафрафторэтиленнің (327 °C) балқу температурасынан жоғары температураға дейін қыздырылған ультра жұқа ұнтақта құрылымның пайда болуына термиялық және механикалық әсерлердің әсерін зерттеу нәтижелері келтірілген. Ультра жұқа ұнтақ айналмалы пышақ диірменінде политетрафторэтиленнің өнеркәсіптік үлгісін механикалық ұнтақтау арқылы алынды. Ультра ұнтақты микроскопиялық зерттеу ұнтақ бөлшектерінің көлемі 5 мкм болатын квазисфералық бөлшектер екенін көрсетті. Ультра жұқа ұнтақ бөлшектеріне термиялық (агломерациялық, баяу және тез сөндіру) және механикалық (жоғары қысымды құру) әсерлердің нәтижелері Leica DM 6000 автоматтандырылған цифрлық микроскопы, рентгендік дифракция және Викерс әдістерімен анықталды. Супромолекулалық құрылымның пайда болуы әсер етуші күшке (қысымға) және температураға байланысты екендігі анықталды. Модификацияланған үлгінің қаттылығын өлшеу оның өнеркәсіптік үлгінің қаттылығына қатысты қаттылығы 4 бірлікке жоғарылағанын көрсетті.


Рахадилов Б.K., Сагдолдина Ж.Б., Байжан Д.Р., Журерова Л.Г., Ескермесов Д.K., Калитова, А.А., Смайылова М.

ДЕТОНАЦИЯЛЫҚ БҮРКУ ӘДІСІМЕН ТИТАН ТӨСЕМІНДЕ ГИДРОКСИАПАТИТТІ ЖАБЫНДАРДЫ АЛУ

DOI 10.31489/2021No3/30-36

жүктеу

Аннотация

Мақалада детонациялық бүрку кезінде титан субстратында гидроксиапатитті жабынды қалыптастыру процесін зерттеу нәтижелері қарастырылады. Раман спектроскопиясы және рентгендік құрылымдық талдау әдістерімен бүрку ұнтақтары және бүрку нәтижесінен алынған гидроксиапатит жабындары зерттелді. Детонациялық бүрку әдісімен алынған жабында α-Ca3(PO4)2 фазалары пайда болатындығы, бірақ сонымен бірге гидроксиапатит фазасы жабынның құрамында сақталатындығы анықталған. Раман спектрінде алынған нәтижелер гидроксиапатит жабындардың негізгі фазасы екенін көрсетеді. Бүріккіш жабындардың морфологиясы сканерлеуші электронды микроскопия арқылы сипатталды, ал жабындардың элементтік құрамын талдау энергия дисперсиялық спектрометр детекторының көмегімен алынды. Энергия дисперсиялық спектрометриялық талдау нәтижесінде алынған жабындардың элементтік құрамы бастапқы ұнтақтың элементтік құрамына ұқсас екенін көрсетті, бұл жабындардың қызмет ету мерзімін сақтау үшін өте маңызды.


Алпысова Г.К., Лисицын В.М., Карипбаев Ж.Т., Голковский М.Г.

РАДИАЦИЯ АҒЫНЫ ӨРІСІНДЕ СИНТЕЗДЕЛГЕН ЦЕРИЙ ҚОСЫЛҒАН ИТРИЙ АЛЮМИНИЙ ГРАНАТ КЕРАМИКАСЫНЫҢ ЛЮМИНЕСЦЕНЦИЯСЫ

DOI 10.31489/2021No3/37-42

жүктеу

Аннотация

Жұмыста керамикалық үлгілердің люминесцентті қасиеттерінің сәулелендіру кезіндегі тигельдегі орналасуына тәуелділігін зерттеу нәтижелері берілген. Синтез үшін химиялық таза сортты Al2O3, Y2O3, Gd2O3 және Ce2O3 тотықтарының қоспаларынан үлгі дайындалды. Зарядтағы оксидтердің қатынасы стехиометриялық қатынасқа сәйкес келді. Оксид ұнтақтарының бөлшектерінің мөлшері шамамен 1 мкм немесе одан аз болды. Синтез РҒФ СБ Ядролық физика институтында (Новосибирск қ.) электрондар үдеткішінде жүргізілді. Люминесцентті қасиеттер 450 нм монохроматикалық сәулелену арқылы SOLAR шығарған CM 2203 спектрофлориметрінде өлшенді. Үлгілердің екі түрі зерттелді, олар массалық тығыздығы мен итрий оксидінің тарихымен ерекшеленді.


Супрун Т.Т.

ЖАЗЫҚ БЕТТЕГІ ПРИЗМАЛЫҚ ЭЛЕМЕНТТЕРДІҢ ЖЫЛУ БЕРІЛУІН БАҒАЛАУҒА ЖЕРГІЛІКТІ ТӘСІЛ

DOI 10.31489/2021No3/43-47

жүктеу

Аннотация

Жазық бетте орналасқан призмалық жылу алмасу элементтері көптеген техникалық қолданыстарға тән. Жұмыстың мақсаты жылу-массо-ұқсастық және термо-анемометрия әдістерін пайдалана отырып, жұмыс ортасының сипаттық аймақтарында жылуфизикалық параметрлерді жергілікті бақылау негізінде жұмыс беттердің жылу берілуін бағалауға жергілікті тәсілді әзірлеу болып табылады. Жергілікті тәсіл орап ағып өтетін  элементтің шекаралық қабатындағы ағым түрлерін дәлірек анықтауға және сол арқылы жеке призмалық элементтердің және бүкіл құрылымның температуралық күйін дәл анықтауға мүмкіндік береді. Призманың әр бетінің жергілікті жылу берілуін есептеу үшін геометриялық және режимдік параметрлерге байланысты ұқсастық теңдеулері ұсынылған.


Танашева Н.К., Сакипова С.Е., Миньков Л.Л., Бахтыбекова А.Р., Шуюшбаева Н.Н., Бурков М.А.

ДЕФЛЕКТОРЫ БАР ЦИЛИНДРЛІК ҚАЛАҚШАНЫҢ АЭРОДИНАМИКАЛЫҚ СИПАТТАМАЛАРЫН ЗЕРТТЕУ

DOI 10.31489/2021No3/48-52

жүктеу

Аннотация

Мақалада жаңартылатын энергия көздерін пайдаланудың кейбір аспектілері, атап айтқанда, шағын жел энергиясының мәселесі талқыланады. Әлемде және Қазақстанда жел энергиясының даму қарқынына қысқаша талдау ұсынылған. Зерттеу желдің төмен жылдамдығында электр энергиясын өндіруге арналған Magnus эффектісіне негізделген жел электр стансасының қалақшаның оңтайландыру жолдарын табуға арналған. Қосымша іске қосу механизмдерін пайдаланбай, қалақшаның айналуын тәуелсіз іске қосуды қамтамасыз ету үшін турбо-дефлекторы бар цилиндрлік қалақша жасалынды. Сынақ эксперименттері T-I-M жел туннелінде әр түрлі ағын жағдайында жүргізілген. Аэродинамикалық күштердің әр түрлі шабуыл бұрыштарындағы ауа ағынының жылдамдығына тәуелділігі анықталды.


Темирбекова М.Н., Wójcik W.

ҚАТТЫ ТҰРМЫСТЫҚ ҚАЛДЫҚТАРДЫҢ ОРГАНИКАЛЫҚ КОМПОНЕНТТЕРІН ӨҢДЕУГЕ НЕГІЗДЕЛГЕН ЭНЕРГЕТИКАЛЫҚ ОТЫН

DOI 10.31489/2021No3/53-59

жүктеу

Аннотация

Мақалада қоршаған ортаның экологиясын сақтау тұжырымдамасымен әртүрлі тәсілдерді қолдануды көздейтін қатты қалдықтардың органикалық фракциясын өңдеудің тиімді технологиялары қарастырылады. Биомассаны жай жинап, жағуға болмайды, авторлар оны қайта өңдеудің тиімді әдісін қолдануды ұсынады, бұл одан отын алуға мүмкіндік береді. Энергия үшін биомассаны әртүрлі технологиялық процестерді, мысалы, ашыту арқылы биогазды немесе сұйық биоотынды өндіру үшін пайдалануға болады. Олар, өз кезегінде, отын элементтерін жағу немесе жасау арқылы электр мен жылуға айналуы немесе автомобильдерге отын ретінде пайдаланылуы мүмкін. Бұл мақаланың мақсаты – тұрмыстық қатты қалдықтардың органикалық фракциясын алдын-ала өңдеудің балама әдістерін қолдану, этанолды алкоголь ашытқысымен және анаэробты ашыту болып табылады. Қатты тұрмыстық қалдықтардың органикалық фракциясының 1.5 кг-нан құрамында алкоголь бар сұйықтық алуға болатындығы көрсетілген, онда этил спиртінің пайызы 97.5% құрайды. Осылайша, органикалық қатты тұрмыстық қалдықтар қазіргі заманғы энергетикада тиімді  отын көзі бола алады.


Бедыч Т.В., Шаяхметов А.Б., Омаров М.С., Исинтаев Т.И.

ЖЕДЕЛДЕТІЛГЕН БӨЛМЕНІ ЖЫЛЫТУ ЖҮЙЕСІ

DOI 10.31489/2021No3/60-64

жүктеу

Аннотация

Өндірісте және күнделікті өмірде әртүрлі жылыту жүйелері қолданылады. Жылыту жүйесінің қуатты және сарқылмайтын көздерінің бірі – Күн. Күн энергиясын пайдалану орталықтандырылған жылу және электр мен жабдықтау жүйесінен ажыратылған объектілер: шағын ауылдар, фермерлік қожалықтар, шалғайдағы жайылымдар, жылжымалы үйлер үшін маңызды болып табылады. Күн панельдерінің негізінде жасалған күннен жылыту электр жылытқышты орнату арқылы жүзеге асады. Қазіргі уақытта тұтынушылардың назары электр өткізгішті жылу шығаратын карбонды материалға (карбон) бұрыла бастады. Зерттеудің мақсаты фермерлердің жылжымалы тұрғын үйлерін жылытуға арналған жылытқыш ретінде күн радиациясы мен көміртекті жылу шығаратын икемді материал түріндегі баламалы энергия көзін қолдануды зерттеу болды. Зерттеуді жүргізу үшін фермердің жылжымалы үйіне күн станциясы мен көміртекті жылу шығаратын икемді материал мен жылытқыш орнатылды. Зерттеулер көрсеткендей, ұсынылған жүйе тиімді және басқа жүйелермен салыстырғанда, мысалы, күнколлекторларымен, жүйенің бір қатар артықшылықтары бар екен.


Бекмулдин М.К., Скаков М.К., Бакланов В.В., Градобоев А.В., Акаев А.С.

ЖЕҢІЛ СУЛЫ ЯДРОЛЫҚ РЕАКТОРДЫҢ БАЛҚЫМАСЫНЫҢ РЕАКТОР АСТЫ ҚАЙНАУ АҒЫНЫНА ИЕ ЫСТЫҚҚА ТӨЗІМДІ КОМПОЗИТТІ ЖАБЫН

DOI 10.31489/2021No3/65-70

жүктеу

Аннотация

Мақала балқыманың реактор асты тұзақтарының қолданыстағы нұсқаларын, сонымен бірге бұл тұзақтардың конструкциялары мен кемшіліктерін талдауға арналған. Қайнау қабатына ие ыстыққа төзімді композициялық жабыны бар балқыманың меншікті реактор асты тұзағының  вариация ұсынылды. Қайнау қабаты бар ыстыққа төзімді композициялық жабынға эксперименттік зерттеулер жүргізуге арналған қондырғының сипаттамасы келтірілген. Қайнау қабатына ие балқыманың реактор асты тұзағының вариациясын термиялық есептеу нәтижелері келтірілген. Жылулық есептеу көрсеткендей, балқыманың орташа температурасының жоғарылауы фазалық ауысудың өтуі үшін  кориумнен металға жылу бөліну есебінен қайнау қабатына ие реактор асты тұзақ моделінде азырақ қарқынмен жүреді.

 


Сатыбалдин А.Ж., Жакипбаев Б.Е., Тусипхан А., Байкенов М.И., Халикова З.С., Алпысова Г.К.

АТАСУ-АЛАШАНЬКОУ СТАНЦИЯСЫНЫҢ МҰНАЙ ҚОЙМАЛАРЫНДА ПАЙДА БОЛҒАН МҰНАЙ ТҮБІНДЕГІ ШӨГІНДІЛЕРГЕ ЖОҒАРЫ ВОЛЬТТЫ РАЗРЯД ПАРАМЕТРЛЕРІНІҢ ӘСЕРІ

DOI 10.31489/2021No3/71-75

жүктеу

Аннотация

Барлық өндірілетін мұнайдың үштен он пайызына дейінгі бөлігі кейіннен қайта өңдеу үшін пайдаланыла алмайды. Мұнайды мұнай құятын кемелермен тасымалдау және оны резервуарларда сақтау кезінде олардың түбінде үлес салмағы мұнай мен судың тығыздығынан жоғары көбіне парафин қатарындағы минералды және ең ауыр көмірсутектердің бөлшектерінен тұратын мұнай шөгінділері тұнады. Резервуарларды сенімді пайдалану үшін оларды жиналған тұнбадан мезгіл-мезгілімен тазалап отыру керек. Зерттеудің жаңалығы кәсіпшілік жағдайларда мұнайдың түптік шөгінділерін кәдеге жаратудың қалдықсыз технологиясы шеңберінде электргидравликалық эффектімен әсер ету болып табылады. Атасу-Алашанькоу станциясының мұнай қоймаларында мұнайдың түптік шөгінділерінің ыдырауын қамтамасыз ететін электргидравликалық әсердің оңтайлы шарттары айқындалды.


Абильмажинов Е.Т., Акимжанов А.Ж., Шаяхметов Е.Я., Анибаев С.М., Нургалиев Н.Н, Шакерхан К.О., Сайлауов Д.М.

ҚАЗАҚСТАНДА БИОГАЗ САЛАСЫН ДАМЫТУ ЖӘНЕ БИОГАЗ ҚОНДЫРҒЫЛАРЫН ЕНГІЗУ КЕЛЕШЕГІ

DOI 10.31489/2021No3/76-82

жүктеу

Аннотация

Мақалада шетел және Қазақстан биогаз технологияларына шолу, биогаз индустриясындағы шет елдердің тәжірибесі, ауыл шаруашылығының органикалық қалдықтарын, тамақ өндірісін, қайта өңдеу кәсіпорындарын экологиялық және тиімді қайта өңдеу үшін Қазақстан Республикасында биогаз қондырғыларын дамыту және енгізу келешегіне шолу жүргізілген. Қазақстанның (әсіресе Солтүстік, Шығыс және Орталық Қазақстанның) күрделі климаттық жағдайларында биогаз қондырғыларын жобалау ерекшелігі бойынша ұсыныстар берілді. Биогаз қондырғысының жұмыс істеп тұрған конструкциясы – перистальтикалық сорғы және шикізатты ұсақтағыш  (толтыру көлемі 3,7 м3) көрсетілген, оны жобалау кезінде өз конструкциясының агрегаттары пайдаланылған. Тәжірибелер барысында бірқатар қондырғылардың, атап айтқанда жаңа дизайндағы перистальтикалық сорғының тиімділігі көрсетілді.


Утепов Е.Б., Ахажанов С.Б., Анискин А., Жарасов Ш.Ж.

ЖЕТІЛУ СЕНСОРЫНЫҢ ПЛАСТИКАЛЫҚ КОРПУСЫНЫҢ ПІШІНІ МЕН ҚҰРЫЛЫМЫНЫҢ ОНЫҢ ФИЗИКАЛЫҚ ЖӘНЕ МЕХАНИКАЛЫҚ ҚАСИЕТТЕРІНЕ ӘСЕРІ

DOI 10.31489/2021No3/83-87

жүктеу

Аннотация

Бұл мақалада жетілу сенсор корпусының пішіні және физикалық құрылымы оның жұмысына қалай әсер ететіні көрсетілген. Екі бөліктен тұратын тікбұрышты және цилиндрлік конфигурациялы пластикалық корпустары су өткізбеу, соққыға төзімділік және жүктемелерге төзімділік қабілетіне тексерілді. Сынақтардан елеулі ақаулары анықталмаған цилиндрлік корпуспен салыстырғанда тікбұрышты корпустың су өткізбеу және соққыға төзімділік қабілеттерінің әлсіздігін көруге болады. Корпустың екі түрі де барлық үш жағынан қысу сынақтары кезінде жақсы нәтиже көрсетті, жүк көтергіштігі 0.6-дан 2.11 кПа-ға дейін, бұл адам салмағының 65.3 және 165.3 кг-ға тең. Алынған нәтижелерге сүйене отырып, зерттеу әмбебап тестілеу және жетілу сенсорларының корпусын бағалау үшін қарапайым жұмыс процесін көрсетеді. Ұсынылған жұмыс процесі шағын электрондық құрылғылардың басқа түрлеріне де қолданыла алады.


Козлов Е.А., Трубицын А.А, Фефелов А.А., Грачев Е.Ю.

АТЫС ТИПТІ МИКРОТОҒЫСТЫ РЕНТГЕН ТҮТІКТЕРІ НЫСАНДАРЫНДАҒЫ КӨЛЕМДІК ЖЫЛУ КӨЗДЕРІНІҢ МОДЕЛІ

DOI 10.31489/2021No3/88-92

жүктеу

Аннотация

Жұмыста микротоғысты рентген түтіктерінің құраушы анодындағы жылу процестерін модельдеуге сандық-аналитикалық тәсілі дамытылған. Модельдеудің бірінші кезеңінде белгілі аналитикалық жуықтауды қолдана отырып, көлемдік жылу көздерін таралу функциясы құрылады. Екінші кезеңде бұл функция ақырлы элементтер әдісімен Пуассон теңдеуімен стационарлы шекаралық есепті шешуде қолданылады. Ұсынылған әдістемені қолдана отырып, атыс типті W-Be анодына ие түтіктің максималды қуатын барабар бағалау жүргізілген.


Разина О.В., Цыба П.Ю., Суйкимбаева Н.Т.

ТҮРЛЕНДІРУДІҢ СЫЗЫҚТЫҚ ИНВАРИАНТЫ ПІШІНІШЕҢ БЕРІНДЕГІ ТАХИОНИЗАЦИЯЛЫҚ КОСМОЛОГИЯЛЫҚ МОДЕЛІ

DOI 10.31489/2021No3/93-100

жүктеу

Аннотация

Жұмыс тахиондық өріс негізіндегі космологиялық модельдерді зерттеуге арналады. Фридман-Робертсон-Уокердің кеңістік-жазықтық, біртекті және изотропты кеңістік-уақыт үшін Эйнштейн өрісінің теңдеулерінде пішіннің инвариантты түрлендірулерінен алынған симметрияның пішіннің инвариантты болатындығын көрсетті. Пішіннің түрлендірулердің өзгермейтіндігі жалпы жағдайда , сызықтық функциясымен анықталады, атап айтқанда n=-1 арқылы зерттейміз.  баротропты индексінің мәндерінің бүкіл диапазоны үшін космологиялық модельге тахионизация жүргізілді. Масштабты фактордың қуат функциясы үшін тахиондық өрісінің потенциалы мен функциясын алу әдісі көрсетілген. Алынған потенциал ішек теориясында қолданылатын потенциалға тең.