2016 Vol. 13, No. 2(26)

Кіріспе
Потапов А.А.
Ионосферадағы найзағай электр разрядтардың фракталдық өлшемдер спектрінің жаңа түрлері туралы: эльф, джет мен спрайт.
[жүктеу]

Аннотация
ХХ ғасырдың ортасында 90-шы жылдан бастап  физиктер назарына  жаңа феномен пайда болды – ол абсолюттік көпшілік бұлттардын жоғарыда болатын, 20-дан бастап 100 км-ге дейін биіктіктердегі орта атмосферада найзағай электр разряды. Бұл разряд құбылыстардың бірнеше мүлдем жаңа класс разрядтық түрлеріне әкеледі. Бұл жұмыста эльф, джет пен спрайттың физикалық сипаттамалары мен ионосферадағы биік разрядтары ең қызықты түрлері қарастырылған. Фракталдық сипаттамаларын зерттеу нәтижелері көрсетілген. Бұл нәтижелер атмосфералық процестер мен радиожүйелердін жұмыс істеуіне осы түрдегі табиғи бұзылуын әсерін толық түсіну үшін негіздерді береді

Потапов А.А.
Радиолокациялық және статистикалық шешімдері теориясы жаңа саласы ретінде қарқынды шу аясында төмен контрастты  мақсаттарға топологиялық радиолокациялық детекторларды талдау және синтездеу.
[жүктеу]

Аннотация
Жаңа, атап айтқанда, фракталдық-масштабтау немесе салмақтық-масштабтық-инвариантты және қазіргі кезіндегі  радиолокациялық әдістерінің түрлері берілген. Жаңа топологиялық радиолокациялық детекторлар төмен контраст объектілерін синтездеу негіздегі көзғарас пен стратегиялық бағыты қарастырылған. Нысанды анықтау жер, теңіз және жаңбырдан қарқынды бейне аясында жүзеге асырылады. Кейбір жаңа мүмкіндіктер мен қарқынды шу аясында төмен контраст заттарды анықтау үшін топологиялық әдістері көрсетілген. Бұл әдіс құрылымды және фракталдық талдау, сондай-ақ детерминделген хаос теориясы нәтижесінде негізделеді. Жұмыстың негізгі мақсаты – радиофизика, радиотехника және радиолокациялық мәселердің негізгі бағыттарын «фракталдық» тілінде түсіндіру жаңа жолдарын жасау  және болашақ перспективті радиосистеманы қорытындылау үшін

Домрачев А.Н., Говорухин Ю.М., Криволапов В.Г., Палеев Д.Ю.
Жерасты тау-кен қазбаларын ыдырағаннан тәуекелдерді бағалау әдістемесін талдау.
[жүктеу]

Аннотация
Бұл мақалада тау-кен куйреу тәуекелдерді бағалау өзектілігін дәлелдейді. Негіздеу қайта пайдалану әзірлемелерді мүмкіндігін болжау тұрғысынан және көмір бағаналардың тұрақтылықты сақтау, екі атқарылған, және жабық желдетилмеген көлемінің тәуекел жарылғыш газ-ауа қосындысын сөзсіз жинақтаушы болып табылады. Тау-кен куйреу ең көп тараған шетелдік тәуекелдерді бағалау әдістері карастырылган. Осы әдістердің ішінде, төбесі коллапс индексі (RFRI) және Жаңа Оңтүстік Уэльс университетінің (UNSW) тірегі тұрақтылықты бағалау әдісін тәуекел деңгейін есептеу үшін алгоритмі. Нақты мысалда, Оңтүстік Кузбасс шахталарында тау-кен жұмыстарын тиімділігін және қауіпсіздігін арттыру, тәуекелдерді бағалау әдістерін қазбаларының коллапс пайдалану мүмкіндігін тексерілді

Жумаев М.Р., Шарипов М.З.
Диэлектрлік көпқабатты наноқұрылымдардағы Фарадей әсері резонанстық диссипативті моделі.
[жүктеу]

Аннотация
Диэлектрлік ортада поляризация жазықтығы айналу бұрышыннын теориясы қарастырылды. Бұл мақалада  диэлектрлік көпқабатты наноқұрылымдардағы моделі диссипативті резонансты Фарадей әсерін ұсынылады. Көп қабатты наноқұрылымдардағы Фарадей әсерін күшейту жағдайы табылды. Сыртқы магнит өрісінің әсерінен Фарадей айналу бұрышын резонанстық арттыру мүмкіндігі корсетілген. Оң және сол поляризацияланған жарық сыну көрсеткіштерінің жиілік тәуелділігі талданылды

Ивщенко Л.И., Прибора Т.И., Комочкин Н.С., Саханюк Н.В.
Газ – турбиналы қозғалтқыштағы таңғыш сөрелер қалақтарының тозуын зерттеу әдістемесі туралы.
[жүктеу]

Аннотация
Газ – турбиналы қозғалтқыштағы турбинаның таңғыш сөрелер қалақтарының тозу проблемасы  қарастырылған. Осы мәселені шешуге әдістеме таңғыш сөрелердегі процестерін анықтау арқылы  ұсынылады. Нысан үлгісі сынау әдісі және авиациялық қозғалтқыштардағы турбина бөлшектерінің байланыс тербеліс жүйесін заңдарын зерттеу әдістемесі сипатталды. Ротор қалақтардың тозуының зерттеу үшін түпнұсқа жабдық  ұсынылды

Хейфец М.Л., Витязь П.А., Сенють В.Т.,Колмаков А.Г., Клименко С.А.
Наноалмаздар негізделген поликристалды материалдарды қалыптастыру процестерді физика-химиялық талдау.
[жүктеу]

Аннотация
Физико-химиялық талдау негізінде фазалық диаграмма көміртекті күйінде қалыптастыру алмаздардын термодинамикалық жағдайлар зерттелген. Тепе-тең емес жағдайында наноқұрылымды материалдар алмаздық синтездеу әр түрлі тетіктер мүмкіндігі және ықтималдығы қарастырылған. Наноалмаздар каталитикалық қасиеттерге ие және жоғары температурада мен қысым астында алмаз ішіне графит фазалық айналдыру активатора ретінде әрекет мүмкін екендігі көрсетілген. Детонациондық наноалмаз ұнтақтарынан жасалынған поликристалл алмаздық материалдарды өндіру технологиялық параметрлері анықталған

Ибраев Н.Х., Сериков Т.М., Зейниденов А.К., Кутербеков К.А., Бекмырза К.Ж.
TiO2 наноқұрылымды қабыршақтарды температуралық күйдірудің фотофизикалық қасиетіне әсері.
[жүктеу]

Аннотация
Титан диоксиді қабыршақтарының фотолюминесценциясының спектрлі және кинетикалық қасиеттері зерттелді. Қабыршақтарды ультракүлгінмен қоздырғанда анатаз құрылымына сәйкес люминесценциялық спектр байқалады. Рутилдың кристалдық құрылымының пайда болуын үлгілерді термиялық өңдеуде 1273 К фотолюминесценция жолағы максимум ұзынтолқынды 850 нм жылжуға алып келуі куәландырады. Титан диоксиді қабыршақтарының вольт-амперлық сипаттамалар өлшенді. Анатаз құрылымды қабыршақтар, рутил құрылымды қабыршақтарға қарағанда аса жоғары фототокқа ие екені анықталды. Титан диоксиді қабыршақтарының фотокаталитикалық қасиеттері зетрттелді. Анатаз құрылымды титан диоксидінің қабыршақтары ең үлкен фотокаталитикалық белсенділікке ие екені көрсетілді

Павлов А.М.,     Агельменев М.Е.,        Жилкашинова А.M.,         Павлов А.В.,       Сатбаева З.А.
Созу барысында 20гл болатының физикалық моделінің сипаттамасын зерттеу және ультрадыбыстық бақылау.
[жүктеу]

Аннотация
Сыртқы энергетикалық әсерлерде металдардың физикалық сипаттамаларының жаңа заңдылықтарын іздеу мәселесі – қатты дене физикасындағы негізгі мәселе болып табылады. Бұл жұмыс құйма металдарының пластикалық сипаттамаларын ультрадыбыстық бақылауға арналған, яғни серпімділік модулінің ультрадыбыс жылдамдығының байланысына және 20ГЛ маркалы болат мысалындағы кернеудің деформацияға тәуелділік көрсеткішіне негізделген. Созу барысында алынған нәтижелер бойынша металдың физикалық моделінің жаңа теориялық негізі ұсынылады. Бұрындары ұсынылған параболалық функцияның көрсеткіші деформацияның максимумына жету үшін жеткіліксіз болып орнатылды. Көрсеткіш функциясы үшін аналитикалық сызба алынды. Көрсеткіш функциясы ретінде эллипс түрінде болатын функция көрсетілген. Осы функция тәжірибелік нәтижелерді қанағаттандырды

Аймуханов А.К., Ибраев Н.Х., Есимбек A.M.
Родамин С бояғышының жұтылу және люминесценттік қасиеттеріне Au нанобөлшектерінің әсері
[жүктеу]

Аннотация
Au нанобөлшектері этанол спіртінде қаттыденелі екінші гермоникалы LQ 215 лазерімен алтын нысананы абляциялау әдісімен алынды. 30 минут абляциялау кезінде Au нанобөлшектерінің (НБ) концентрациясы алтын нысан массасының өзгеруі бойынша анықталды ( абляциялауға дейін және кейін). Жүргізілген зерттеулерде бояғыш ерітіндісіне С= 5*10-6 моль/л Au нанобөлшектерін енгізгенде бояғыш ерітіндісінің оптикалық тығыздығының максимумы арттыратының көрсетеді. Флуоресценция қарқындылық максимумы 1.2 есе артты. Жолақтың максимумы және олардың жартылай ендері өзгермейді

Көмеков С.Е., Саитова Н.К., Сырғалиев Е.О.
Наноқұрылымды көміртекті объектілердің фотолюминесценция спектрлері
[жүктеу]

Аннотация
Көміртекті кванттық нүктелер, сутектендірілген көміртегі  пленкасы және табиғи биополимер – нативті коллаген сияқты объектілердегі фотолюминесценцияның мүмкін болатын механизмі қарстырылған. Соңғы кезде көміртекті кванттық нүктелерде фотолюминесценцияның қызықты ерекшеліктері бақыланып жүр. Ерекшеліктер, аморфты сутектендірілген көміртегі  пленкасы мен табиғи биополимер – нативті коллагендегі фотолюминесценцияны салыстырғанда анықталды. Осы мақалада заманауи өлшеу құралдарын пайдалана отырып, коллагендегі жұту, қоздыру және фотолюминесценция спектрлерін зерттеудің тәжірибелік әдістемесі сипатталаған. Фотолюминесценция қозуы аргонды лазер арқылы жүргізілді.Азотты лазер импульстік қоздыру үшін пайдаланылды. Егер коллаген фотолюминесценциясының табиғатын ескерсек, онда люминесценценттік сәуле шығарудың кейбір қасиеттерін түсіндіруге болады

Сәулебеков А.О., Камбарова Ж.Т.
Зарядталған бөлшектер шоқтарының құрамдасқан энергия талдағышының аппараттық функциясын есептеу.
[жүктеу]

Аннотация
Жұмыста электрстатикалық айналық өрістерден құрамдасқан энергия талдағышының моделі сандық есептеулер көмегімен зерттелген. Берілген электронды-оптикалық жүйеде зарядталған бөлшектер қозғалысының траекториялық талдауы жүргізілген. Энергия талдағышының шығыс диафрагмалар мен өткізуші терезешелердің өлшемдерін оптимизациялау мақсатында алғаш рет нүктелік көз үшін аспаптың аппараттық функциясы тұрғызылды, бұл өз кезекте аспаптың энергиялық ажыратуын бағалауға мүмкіндік берді. Спектрометр көзден 900-қа жақын бұрыштармен шығатын зарядталған бөлшектер шоқтарын 2 %  инструменталдық энергиялық ажыратуымен талдауға мүмкіндік береді

Платонова Е.С., Юров В.М., Еремин  Е.Н., Бучинкас В., Гученко С.А., Лауринас В.Ч.
Тотығу теориясы мен практикасының кейбір аспектілері және металдық жабындылар мен металдардың термиялық бұзылулары.
[жүктеу]

Аннотация
Жабынды немесе “ақаулық” метал бетінен  тотығу дақтар аумағында  логарифмдік тәуелділікті көрсететін, статистикалық тәсіл негізінде тотығу дақтары  біліміне коррозиялық дақтар өрнегі алынған. Жабынды және олардың балқу температурасы,  металл үстінен тартумен, термодинамикалық модел негізінде тотығу жылдамдығы арасындағы байланыс алынған. Бойлай және кесе-көлденең өлшенген үлгідегі, микроқаттылық эксперименталдық мәндердің негізінде,  термосерпімді кернеу жабуды айқындау әдісі ұсынылды. Термодинамикалық моделі негізінде ыстыққа төзімді жабындар арасындағы байланыс пен олардың беттік энергиясы алынған. Термиялық және деформациялық әсерлер кезінде жабындар мен металдың бұзылу жылдамдығын болжау және сапалы талдау үшін жарамды теңдеу алынған

Супрун Т.Т.
Тербелмелі цилиндр  туындаған өтпелі аймағы бар жылу алмасу.
[жүктеу]

Аннотация
Ламинарлы – турбуленттік аусу тәртібі барысында тегіс пластинада қозғалмайтын және тербелмелі цилиндрлірдің ізімен индуцияланған жылу алмасуы заңдылықтары тәжірибе ретінде зерттелінген. Жергілікті жылуалмасу коэффициенттерінің, температурасы және жылдамдық профильдері, олардың ауытқуы және ұзындығы, шекаралық қабаттарының өзге де сипаттамаларынын бөліп талдауы  із – көшуін анықтау үшін талданды. Сыртқы ағындағы іздерінің алдын ала көшуінің сипаттамаларын зерттеу негізінде шекаралық қабаттағы жылуалмасу қарқындату себебтері анықталды. Период түрде қайталанған стационарлық емес іздерінің әсерінен аусу аймағы тіркелген тректің жағдайына қарағанда жоғарғы жағына қарай қозғалғаны байқалды

Ершина А.К., Борибаева М.А., Нурсадыкова Ж.К.
Қазақстан жел электр құрылғыларының талдау.
[жүктеу]

Аннотация
Мақалада желэнегргетикасы жөнінде баяндалады. Бүкіл әлемдегі жел электр қондырғылары көмегімен өндірілетін электр энергиясының қуаты келтірілген. Қазақстан Республикасы жаңарып тұратын энергия көздерін қолдаузаңы және жел электр қондырғылары арқылы энергияны электр энергиясына айналдыру жөнінде жекелей қарастырылып өтіледі. Дарье жел агрегаты туралы нақтырақ сипатталынды. Басқаша айтқанда Бидарье жел турбинасына толық мәлімет келтірілді

Шуюшбаева Н.Н., Стоев М., Ахмадиев Б., Алтаева Г.
Бұрғының электродтық жүйесі микроқұрылымына импульстік электр разрядтарының әсері.
[жүктеу]

Аннотация
Жұмыс ұңғымаларды электрогидравликалық жолмен бұрғылаудың тәжірибелік аспектілеріне арналған. Берілген әдістің негізі айрықша құбылыс – электр энергиясын соққы толқындарының механикалық энергиясына тура түрлендіру әдісіне негізделген, яғни бұл шектелген кеңістік аймағында ұңғыманың төменгі бөліктеріндегі сұйықта жүретін электр разрядтары әсерінен  болатындығын көрсетеді. Соққы толқындары тудыратын қуат тек қана қатты тау жыныстарын ғана емес, сонымен қатар бұрғы жүйесінің өзіне де біршама әсерін тигізеді. Бұрғының электродтық жүйесінің  беткі бөлігінің сапасы мен өзгерісі зерттеліп, электрогидравликалық өңдеулерден кейінгі өзгерістері сипатталған.  Суасты ұшқын разрядтарының әсерінен алынған  нәтижелер бойынша, бұрғы электродтарының бетіндегі балқыған бөліктеріндің микроқұрылымдарына спектрлік талдаулар жасалды. Электрод металының желіну үдерісі заңдылықтарының энергетикалық параметрлер мен электрогидравликалық импульстер санына тәуелділіктері тәжірибе жүзінде келтірілген

Сақыпова С.Е., Танашева Н.К., Киврин В.И., Құсайынова А.К.
Айналмалы цилиндрлері бар жел турбинасы макетінің  аэродинамикалық сипаттамаларын зерттеу.
[жүктеу]

Аннотация
Мақала баламалы энергия көздерін бір түрі жел энергиясының мәселелеріне арналған. Магнус әсері негізінде жел турбиналары аэродинамикасын эксперименттік зерттеу нәтижелері қарастырылынған. Аэродинамикалық сынау үшін ауыспалы қимасы мен айналмалы цилиндрлері бар үш қалақты жел турбинасының макеті жасалынды. Әр түрлі ауа ағының тәртіптерінде жел турбинасының макетіне аэродинамикалық тестілеу жүргізілді. Ауа ағының әр түрлі жылдамдықтары мен бұрыштар үшін мандайлық кедергі күшінің, тарту күштін және жел дөнгелегінің айналу жылдамдығының тәуілділіктері анықталды. Бұл кедір (өрескел) беті айнымалы қимасы айналмалы цилиндрлер пайдалану Магнус әсерінен, генерацияланатын қосымша қозғаушы күш қолдануды мүмкіндікті беретіні көрсетілген